2025-yil 19-aprel kuni Toshkentda Central Asian University Business Summit 2025 bo‘lib o‘tdi — bu tadbir global trendlar va mahalliy o‘sish nuqtalarini muhokama qilish uchun tadbirkorlar, investorlar va universitet hamjamiyatini birlashtirgan maydon bo‘ldi.
Tadbirning bosh mehmoni — Forbes Media (AQSh) boshqaruvi raisi Stiv Forbes bo‘ldi. O‘z nutqida u shunday dedi: «Tez o‘zgarayotgan dunyoda o‘zgarishdan qo‘rqmaydigan, yangi ma’no izlaydigan va ishonch yaratadiganlar g‘alaba qiladi». Aynan ishonch va moslashuvchanlik butun sammitning bosh mavzusi bo‘ldi.
Sammit dasturi investitsiya strategiyalari va biznes barqarorligidan tortib, mintaqaning turistik salohiyatini ochishda texnologiyalarning o‘rnigacha bo‘lgan mavzularni qamrab oldi. Sammit biznes yetakchilari va yangi avlod tadbirkorlari o‘rtasida ilhomlantiruvchi tajribalar bilan o‘rtoqlashish va hamkorliklar barpo etish uchun muhim platformaga aylandi.
Dasturdagi muhim yo‘nalishlardan biri — 3-sessiya: “Biznes, iqtisodiyot va investitsiyalar” bo‘lib, uning doirasida “Joylashuvdan investitsiyaga: hududlarning turistik salohiyatini qanday ochish mumkin?” mavzusida panel munozarasi bo‘lib o‘tdi. Unda ishtirokchilar turizm va investitsiyalar uchun Markaziy Osiyoni jozibador qiluvchi omillar — infratuzilma loyihalaridan tortib, yo‘nalishlar va sayohatchilar uchun qulaylikni oshiruvchi raqamli xizmatlargacha bo‘lgan masalalarni muhokama qilishdi. Spikerlar o‘zlarining sanoatdagi tajribalari, turistik mahsulotlarni transformatsiya qilish yondashuvlari va bozor bilan ishlash usullari bilan o‘rtoqlashishdi. ioka group onlayn servislar ekotizimi hammuassisi va direktori Magzhan Zhumash O‘zbekistondagi kompaniya tajribasini taqdim etdi va soha rivojida texnologiyalarning o‘rnini izohlab berdi. Quyida uning chiqishidan asosiy parchalar keltiriladi.
— Magzhan, ioka dastlab Qozog‘istonda fintex kompaniyasi sifatida rivojlangan edi. Nega aynan O‘zbekistonda travel-tech yo‘nalishiga investitsiya qilishga qaror qildingiz?
— 2023-yilda biz kengayish haqida jiddiy o‘yladik: Qozog‘istondagi fintex biznesimiz barqaror edi va biz yangi bozorlarni o‘rganishni boshladik. O‘sha paytda O‘zbekiston tabiiy tanlov bo‘lib tuyuldi — aholi soni katta bo’lgan qo’shni davlat, iqtisodi jadal rivojlanmoqda, raqamli kun tartibi bizga o‘xshash. Dastlab biz to‘lov yechimlari bilan bozorga kirishni rejalashtirgan edik, biroq tez orada tushundikki, bu yerda Uzcard, Humo, Click, Payme, Uzum kabi kuchli o‘yinchilar allaqachon mavjud. Raqobat qilish o‘rniga, biz o‘z tajribamiz va yondashuvimiz katta qiymat keltiradigan segmentni izlay boshladik.
Shu tariqa, biz travel-tech sohasiga kirish g‘oyasiga keldik. Pandemiyadan so‘ng O‘zbekiston turizm sektori juda tez tiklanayotganini ko‘rib, ilhomlandik. 2020-yilda chet ellik sayyohlar oqimi deyarli 5 baravarga kamaygan edi, lekin oradan ikki yil o‘tib bozor deyarli yo‘qotishlarni qoplab oldi va O‘zbekiston mintaqada tiklanish sur’atlari bo‘yicha yetakchilardan biri bo‘ldi. Bu davlat va biznes darajasidagi infratuzilmaning moslashuvchanligi va yetukligidan dalolat beradi.
Bundan tashqari, Toshkent bizni o‘zining aviatsiya yo‘nalishlari bilan hayratda qoldirdi. Nyu-York, Seul, Frankfurt, Kuala-Lumpur va boshqa ko‘plab shaharlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri reyslar mavjud bo‘lib, bu shaharni Markaziy Osiyoning haqiqiy aviatsiya markaziga aylantiradi. Bu nafaqat sayyohlar, balki biznes uchun ham qulay: infratuzilma bor, faqat uni sifatli raqamli echimlar bilan to‘ldirish kerak.
Shunday qilib, ioka travel paydo bo‘ldi — bu servis chiptalar xaridi, turlarni bron qilish va sayohatni rejalashtirishni chinakam qulay qiluvchi xizmatdir. Biz veb-sayt, Telegram-bot va kanal, Instagram va LinkedIn sahifalarini ishga tushirdik, mahsulotni IT Park Uzbekistan, Uzcard Ventures va Qozog‘iston hamda O‘zbekistondagi tajribali tadbirkorlar bilan hamkorlikda rivojlantirmoqdamiz. Bu biz uchun oddiy yangi bozor emas, balki texnologiyalar orqali mamlakat o‘sishini tezlashtirish va uni butun dunyoga ochish imkoniyatidir.
— Sizningcha, mijozlar bilan ishlashda xodimlar qanday rol o‘ynaydi?
Biz uchun texnologiya — bu tezlik, qulaylik va oldindan aytib bo‘ladiganlik. Inson esa — bu empatiya, mas’uliyat va foydalanuvchi interfeysida ko‘rinmaydigan narsalarni oldindan sezish qobiliyati. iokada biz qo'limizdan kelgan hamma narsani avtomatlashtiramiz: avia va poezd chiptalarini qidirish, bron qilish va to'lash. Bugungi kunda foydalanuvchilar onlayn tarzda tezda chipta xarid qilishlari, qulay to‘lov usullari, jumladan bo‘lib to‘lash imkoniyatidan foydalanishlari mumkin. Hammasi sodda va shaffof ishlaydi. Ammo hatto eng raqamlashtirilgan modelda ham inson omili o‘rnini bosib bo‘lmaydi.
Buni biz oilaviy sayohatlarimizdan biri — Tailandga bo‘lgan safarimizda ayniqsa chuqur angladik. Biz mashhur raqamli servis orqali tur xarid qildik — hammasi qulay, tartibli va ishonchli ko‘rinar edi. Biroq o‘sha yerga borganimizda kutilmaganda orqaga tortuvchi suv oqimi bizni o‘ziga tortib ketdi. Bu haqiqiy xavf edi: oqim kuchli, qirg‘oq uzoq, vaziyat tez va xavfli rivojlanayotgan edi. Yaxshiyamki, omon qutuldik. Ertasi kuni giddan ogohlantirish oldik: bu hududda aynan shu davrda orqaga oqimlar kuzatiladi. Ammo bu ogohlantirish kechikkan edi.
Bu voqea bizga eslatma bo‘ldi: turizm — bu nafaqat taassurotlar va xizmat. Bu inson sog‘lig‘i va hayoti bevosita bog‘liq bo‘lgan soha. Demak, bu yerda to‘liq avtomatlashtirib bo‘lmaydigan omillar — ishtirok, e’tibor va oldini olish ko‘nikmalari ayniqsa muhim. Har qanday xavfni algoritmlar oldindan ko‘ra olmaydi, lekin uni sezib, vaqtida aytib berish mumkin — agar mas’uliyatli madaniyat shakllangan bo‘lsa.
Shu sababli ioka’da biz faqat texnologiyalarni emas, balki xizmat madaniyatini ham rivojlantiramiz. Jamoamizni foydalanuvchini eshitishga, zaif signallarni ilg‘ashga va faol harakat qilishga o‘rgatamiz. Bu faqat qo‘llab-quvvatlash xizmatiga emas, balki butun mahsulot jamoasiga — interfeys, yo‘nalishlar va stsenariylarni loyihalovchilarga ham tegishli.
Biz ishonamizki, faqat ishonchli texnologiyalar va insoniy ishtirok uyg‘unligi orqali chinakam xavfsiz va sifatli mijoz tajribasini ta’minlash mumkin — ayniqsa turizm kabi nozik sohalarda. Algoritmlar aniqroq bo‘lishi mumkin, ammo e’tiborli munosabat ishonch tayanchi bo‘lib qoladi.
— Sizningcha, turizmdagi global tendentsiyalar mintaqalarda turizm rivojiga qanday ta’sir ko‘rsatishi mumkin va qaysi yo‘nalishlarni eng istiqbolli deb bilasiz?
— Bugungi kunda dunyo bo‘ylab turizmga ta’sir qilayotgan asosiy trendlardan biri — bu barqaror rivojlanishdir. Turizm endi shunchaki dunyoni ko‘rish vositasi emas, balki tabiatni qo‘llab-quvvatlaydigan, mahalliy hamjamiyatlarni rivojlantiradigan va yangi iqtisodiyot yaratuvchi vositaga aylangan. Gap faqat ekologiya haqida emas — balki muvozanat haqida: sayyoh uchun qulaylik, mahalliylar uchun foyda, noyob hududlar esa saqlanib qolishi kerak.
AQShda milliy bog‘lar atrofida tashrif markazlari tizimi ancha vaqtdan beri mavjud. Bu markazlarda sayyoh xarita oladi, xavfsiz yo‘nalishni tanlaydi va darhol tabiatda o‘zini qanday tutishi kerakligini bilib oladi. Odamlar “tasodifiy” yurmaydi — ular maxsus yo‘llar bo‘ylab harakat qilishadi, pullar esa hududda qoladi: kafelarda, gidlarda, hunarmand do‘konlarida. Bu ongli turizm tizimini shakllantiradi, unda har bir ishtirokchi o‘z javobgarligini anglaydi.
Xuddi shunday tizim Yevropada ham ishlamoqda — Xorvatiyadagi Plitvitskiy ko‘llaridan tortib, Italiyadagi Gran-Paradizo bog‘igacha. So‘nggi yillarda Qozog‘iston ham bu tizimga qo‘shildi: Charyn kanyoni, Altyn-Emel, Ayusay va Turgendagi tashrif markazlari sayyohlar uchun kontekst beruvchi va tabiatga ehtiyotkorlik bilan munosabatni o‘rgatuvchi diqqat markazlariga aylanishdi.
Bizningcha, bu model O‘zbekiston uchun aynan mos. Hozir asosiy e’tibor tarixiy durdonalarga — Samarqand, Buxoro, Xiva — qaratilgan. Ammo mamlakatda ulkan tabiiy salohiyat mavjud, puxta o‘ylangan tashrif markazlari bu joylarni ochib beradi va sifat bo‘yicha yangi darajani belgilaydi — sayyohlar, mahalliy jamoalar va barqaror kelajak uchun.
Sayohatchilarning ehtiyojlari qanday o‘zgarayotganini va ichki yo‘nalishlarga qiziqish qanday ortayotganini biz ko‘rib turibmiz. Uzoq muddatda raqamli yechimlar — onlayn chipta olishdan tortib, yo‘llar bo‘yicha navigatsiyagacha — bunday tashabbuslar bilan uyg‘un holda ishlashi mumkin. Muhimi — mohiyatni saqlash: turizm ilhom bersin, hududlarga daromad keltirsin va O‘zbekistonni chinakam noyob qiladigan qadriyatlarni hurmat qilsin.
Xulosa:
ioka kompaniyasining O‘zbekistondagi tajribasi shuni ko‘rsatadiki, texnologiya turizmga qo‘shimcha emas, balki uning ajralmas qismidir. Aynan raqamli yechimlar orqali sayohatni soddalashtirish bilan birga, sayohatga bo‘lgan munosabatni ham o‘zgartirish mumkin: ularni yanada qulay, xavfsiz va ongli qilish mumkin. O‘zbekistonning turistik salohiyatini ochishda ioka shuni ko‘rsatmoqdaki: chuqur mintaqaviy tushuncha va zamonaviy texnologik vositalarga tayangan mahalliy tashabbuslar butun soha uchun yangi standartlarni belgilashi mumkin — nafaqat mamlakat ichida, balki butun mintaqada.
Ushbu maqola Anara Zhumashning ioka.kz saytidagi Markaziy Osiyoda fintex falsafasini kengaytirish va hamkorlik yechimlari haqidagi maqolasida ko‘tarilgan mavzuni davom ettiradi. Maqolani ioka.kz saytida o‘qing →